مروان يكسال بعد يعنى در 65 هجرى مرد و پسرش عبد الملك مروان كه پس از معاويه مشهورترين خلفاى امويست جاى او را گرفت . وقايع مهمّ خلافت عبد الملك ( 65 - 86 ) يكى خروج مختار پسر ابو عبيد ثقفى سردار معروفست كه در سال 66 در كوفه به يارى جمعى از ايرانيان ناراضى از خلافت بنى اميه طاهرا بخونخواهى شهداى كربلا قيام كرده و در باطن خود مدّعى اين مقام بوده . ديگر قتل مصعب و برادرش عبد اللّه بن زبير است . مختار در سال 66 بر كوفه استيلا يافت و اكثر قاتلين شهداى كربلا از جمله عبيد اللّه بن زياد را بدست آورده كشت و تا سال 67 بر عراق استيلا داشت . در اين سال عبد اللّه زبير برادر خود مصعب را بكوفه فرستاد . مصعب پس از محاصره آن شهر را مسخر نمود و مختار را گرفته در رمضان اين سال بقتل آورد و بار ديگر عراق مسلم عبد اللّه بن زبير شد . عبد الملك در سال 71 بدعوت مردم عراق لشكر بكوفه كشيد و مصعب را مغلوب و مقتول كرد و خلافت آل مروان را به اين ناحيه كه از عهد يزيد ببعد از اطاعت بنى اميه خارج بود بسط داد . در سال 72 خليفه يكى از سرداران سفاك و بىباك خود را كه در تاريخ اسلام نمونهء كامل ظلم و سخت‌كشى شمرده مىشود يعنى حجّاج بن يوسف ثقفى را براى دفع عبد اللّه بن زبير روانهء مكّه نمود و حجاج مكّه را در محاصره گرفت و با اينكه عبد اللّه به خوبى مقاومت مىكرد عاقبت پس از هفت ماه يعنى در سال 73 در ضمن جنگ كشته شد و حجّاج بعد از سركوبى مخالفين حجاز و غيره را هم ببيعت عبد الملك درآورد و خليفه به اين ترتيب از شرّ مدّعيان بزرگى نجات يافت و خلافت او را مصفى شد . عبد الملك پس از دو سال حكومت بر حجاز حجّاج را از مدينه روانهء كوفه كرد و ممالك شرق اسلامى را نيز به او سپرد و از اين تاريخ تا سال 95 كه سال فوت حجّاج است اين امير ستم‌پيشه باصطلاح والى عراقين بود و مدّت بيست سال بدفع مخالفين عبد الملك و فتح بقيهء بلاد شرق و جنگ با خوارج كه در كرمان و سيستان و خراسان قوّتى تمام گرفته بودند اشتغال داشت .